Fabrizio De André: Italyanın Ruhi Su'su

Fabrizio De André: Ötekilerin Şairi

Elbette Fabrizoyu kendisi Ruhi su gibi değerli bir sanatçı, belki benzetmek yanlış, dikkat çekmek için yazdım bu cümleyi ve onu dinlerken Ruhi Suyu dinlediğimde aldığım zevkin aynısını alıyor aynı duyguları benliğimde yüreğimde hissediyorum. Sizlerle de bunu paylaşmak istedim.

Şarkılarını kolaylıkla Stopify ve You Tube da bulabilirsiniz.

https://www.youtube.com/watch?v=og0xFfS3l8Y&list=RDog0xFfS3l8Y&start_radio=1

(1940–1999)

Hayatı

Fabrizio Cristiano De André, 18 Şubat 1940'ta Cenova'nın Pegli semtinde, üst-orta sınıf bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Babası anti-faşistti; İkinci Dünya Savaşı yıllarında aile, Asti yakınlarındaki bir çiftlikte saklanmak zorunda kaldı. Savaş sonrası Cenova'ya dönen genç Fabrizio, hukuk fakültesine başladı ama bitirmedi — müzik onun için çok daha güçlü bir ifade biçimi haline gelmişti. 14-16 yaşlarında gitar çalmaya başladı; babasının hediye ettiği Georges Brassens plakları onun tarzını derinden etkiledi.

11 Ocak 1999'da Milano'da, 58 yaşında akciğer kanserinden öldü. Ölümünden yaklaşık altı ay önce teşhis konmuştu; hayatı boyunca ağır bir sigara tiryakisiydi. Bu yüzden "erken öldü" ifadesi biraz yanıltıcı olabilir — 58 yaşındaydı, ama uzun süredir devam eden sağlık sorunları son turnesini yarıda kesmişti. Cenazesine Cenova'da 10.000-20.000 kişi katıldı; bugün Staglieno Mezarlığı'ndaki aile şapelinde yatmaktadır.

Sardunya'da Kaçırılma (1979)

De André'nin hayatındaki en dramatik olay, 27 Ağustos 1979 gecesi yaşandı.

• Çift (De André ve o dönemki partneri, şarkıcı Dori Ghezzi), Tempio Pausania yakınlarındaki Agnata çiftliğinde yaşıyordu. De André, 1976'da Cenova'yı bırakıp Sardunya'ya (Gallura bölgesi) yerleşmişti; adaya duyduğu tutkuyu kendisi "sardların hastalığı" (mal dei sardi) diye tanımlardı.

• O gece, evdeki misafirler ayrıldıktan sonra saat 23 sularında, yüzleri maskeli üç silahlı adam eve girdi ve çifti dışarı çıkardı.

• Failler, dönemin Sardunya'sında yaygın bir suç örgütü olan "Anonima Sequestri Sarda"ya (fidye amaçlı adam kaçırma çetesi) bağlıydı.

• Çift, 117 gün (yaklaşık dört ay) boyunca Monte Lerno / Pattada dağlarında, çadırda, açık havada ve zaman zaman ağaca zincirlenmiş halde tutuldu.

• De André'nin babası, eski Croce öğrencisi ve tanınmış bir işadamı olan Giuseppe De André, yaklaşık 550-650 milyon liret fidye ödedi.

• Dori Ghezzi 20 Aralık'ta, De André ise ertesi gün (21 Aralık) ayrı ayrı serbest bırakıldı.

• En çarpıcı yanı: De André, kendisini kaçıranlara kin beslemedi. Onları da yoksulluk ve toplumsal dışlanmışlığın bir ürünü — "kıyıdaki proletarya" — olarak gördü ve affetti. Bu deneyim doğrudan "Hotel Supramonte" şarkısına ilham verdi.

Komünist miydi? — Hayır, Anarşistti

De André komünist değil, anarşistti. 16 yaşında Rus anarşist Bakunin'i okuyarak politik olarak şekillenmeye başladı. Kendini "tembel bir anarşist" olarak tanımlar, her türlü örgütlü iktidara — devlet, ordu, Katolik Kilisesi, hatta katı parti disiplinine sahip siyasi hareketler dahil — karşı çıkardı.

Bu ayrım önemli: tarihsel olarak anarşistler ile Stalinist gelenekteki komünist partiler arasında ciddi bir gerilim vardı (İspanya İç Savaşı'nda komünist önderliğin anarşistleri "kontrol edilemezler" ilan edip tasfiye etmesi gibi). De André, Georges Brassens'in etkisiyle liberter ve pasifist bir çizgiye yakınlaştı; şarkı sözlerinde iktidara, savaşa ve kurumsallaşmış dine yönelik keskin eleştiriler işlerdi.

Halk Müziğiyle İlişkisi

De André'nin sanatı büyük ölçüde halk müziği geleneğine dayanır, ama o klasik anlamda bir "folk derleyicisi" değil, bu geleneği dönüştüren bir yorumcuydu:

• Ortaçağ ozanlığı (trubadur) geleneğinden ilham aldı; kendini çağdaş bir cantastorie (öykü anlatan halk ozanı) gibi konumlandırdı.

• Kariyerinin ilerleyen döneminde İtalya'nın bölgesel lehçelerine döndü: Cenova lehçesi (Genoese), Napoli lehçesi, Sardunya'nın gallurese ve sardo dilleri.

• 1984'te Mauro Pagani ile yaptığı Crêuza de mä, doğrudan Akdeniz halk müziğine (Kuzey Afrika, Ortadoğu, Güney İtalya etkileşimleri) bir övgüydü — İtalyan pop tarihinin en özgün ve en saygın albümlerinden biri sayılır.

• Georges Brassens, Bob Dylan ve Leonard Cohen'den etkilendi; bazı şarkılarını İtalyancaya uyarladı.

• Onun için halk müziği, kaybolmaya yüz tutan bölgesel dilleri ve kültürleri koruyan, aynı zamanda toplumun görünmeyen/marjinal kesimlerini anlatan bir araçtı.

Diskografi — 13 Stüdyo Albümü

1967'deki Vol. 1º ile başlayıp 1996'daki Anime salve ile biten üretimi:

Yıl	Albüm	Not
1967	Volume 1	"Via del Campo", "Bocca di Rosa"
1968	Tutti morimmo a stento	İlk konsept albümü
1968	Volume 3
1970	La buona novella	Apokrif İncillerden esinlenen konsept albüm
1971	Non al denaro non all'amore né al cielo	Edgar Lee Masters'ın "Spoon River Antolojisi"nden uyarlama
1973	Storia di un impiegato	Politik/toplumsal eleştiri
1974	Canzoni	Çeviri/uyarlama şarkılar
1975	Volume 8
1978	Rimini	Massimo Bubola ile
1981	Fabrizio De André (Indiano)
1984	Crêuza de mä	Mauro Pagani ile, Akdeniz müziğine övgü
1990	Le nuvole	Napoli lehçesinde "Don Raffaè" dahil
1996	Anime salve	Ivano Fossati ile, son stüdyo albümü

Canlı albümler de üretiminin önemli bir parçası: Premiata Forneria Marconi (PFM) ile 1979 turne kaydı, New Trolls ile çalışmalar, 1991 Concerti gibi.

Konserleri

Uzun süre sahneden kaçındı, televizyona pek çıkmadı; ilk gerçek konserini ancak 18 Mart 1975'te verdi. Sonraki yıllarda PFM ve New Trolls gibi gruplarla turnelere çıktı. 1990'larda Le nuvole ve Anime salve turnelerini düzenledi, ama sağlığının bozulması son turnesini kesintiye uğrattı.

Şiirsel Yönü ve Kitaplar

Sözlerinin edebi değeri yüksek bulunduğu için ona "şair" denir; modern İtalyan şarkı-söz yazarlığının (cantautore) kurucu figürlerinden sayılır. Kendi adına klasik anlamda bir şiir kitabı yayımlamadı, ama:

• Şarkı sözleri defalarca kitap haline getirildi (örn. "Fabrizio De André. Discografia illustrata" gibi biyografik/analitik eserler).

• Ölümünden sonra hakkında çok sayıda biyografi, monografi ve belgesel yapıldı (örn. "Accordi eretici").

• 2018'de hayatını konu alan "Fabrizio De André – Principe Libero" adlı biyografik yapım geniş ilgi gördü.

Amacı / Temaları

Kendisi "ötekilerin ve dışlanmışların şairi" olarak anılır — fahişeler, göçebeler, suçlular, yoksullar gibi toplumun kıyısındaki figürleri konu edindi. Anarşist, pasifist, sol siyasi çizgide ve sık sık Katolik Kilisesi'ni eleştiren metinler yazdı. İşlediği marjinal ve asi karakterler, burjuva ikiyüzlülüğüne bir yanıt olarak görülüyordu. Ayrıca Cenova, Napoli, Sardunya gibi bölgesel dilleri/kültürleri müziğe taşıyarak İtalya'nın dilsel çeşitliliğini korumayı amaçladı.

Bugün İtalya'daki Etkisi

• Ölümünün üzerinden çeyrek asırdan fazla zaman geçmesine rağmen popülerliği azalmadı; ölümünün 10. yıldönümünde yapılan bir TV programı yaklaşık 8 milyon izleyici topladı.

• İtalya'nın birçok şehrinde caddeler, meydanlar ve okullar onun adını taşıyor.

• "Faber" lakabıyla anılır; genç kuşak sanatçılar hâlâ onu referans alıyor.

• Göçmenlik, dışlanmışlık ve iktidara direniş temaları işlediği için, Avrupa'da sağ popülizmin yükseldiği dönemlerde şarkıları yeniden güncel bir referans noktası olarak gösteriliyor.

• Fondazione Fabrizio De André (vakfı), mirasını arşiv ve etkinliklerle yeni kuşaklara taşımaya devam ediyor.